Okul Öncesi Disleksi Belirtileri Testi (O-DİST) Ankara

Belirtiler

Okul Öncesinde Hangi Disleksi Belirtileri Dikkat Çeker?

Okul öncesinde disleksi riski en çok konuşmada, seslerle oynamada ve sıralı bilgiyi akılda tutmada kendini gösterir. Velilerin evde fark ettiği işaretler çoğunlukla şunlar:

• Konuşmaya yaşıtlarından geç başladı ya da aradığı kelimeyi bulamayıp "şey" diyerek duruyor.
• Tekerlemeleri, şarkı sözlerini akılda tutamıyor, "kedi-bedi" gibi uyaklı kelime oyunlarına katılmakta zorlanıyor.
• Uzun kelimelerde hecelerin yerini değiştiriyor, birbirine benzeyen sesleri karıştırıyor.
• Renk, şekil ve harf adlarını sık tekrarlansa da çabuk unutuyor, adlandırırken duraksıyor.
• Haftanın günleri ya da sayı sayma gibi sıralı bilgilerde sırayı şaşırıyor.
• "Ayakkabını giy, sonra çantanı al" gibi iki adımlı bir yönergenin ikinci kısmını unutuyor.
• Sağ-sol, önce-sonra kavramlarında yaşıtlarından daha uzun süre karışıklık yaşıyor.
• Kalem tutma, boyama ve makasla kesmede akranlarının gerisinde kalıyor.

Bazı durumlar riski artırır. Disleksi ailelerde görülme eğiliminde olduğu için anne ya da babanın çocukken okumayı öğrenirken zorlanmış olması bunlardan biri. Çocuğun daha önce konuşma ya da dil güçlüğü nedeniyle destek almış olması ve anaokulunda harf adlarını ve seslerini öğrenmekte akranlarından çok zorlanması da risk işaretleri arasında sayılır.

Bu işaretlerden biri ya da ikisi birçok çocukta görülebilir ve tek başına disleksi anlamına gelmez. Birkaçı bir arada ve aylarca sürüyorsa tarama yaptırmak anlamlı olur. Testte de tek bir belirtiye bakılmaz. Uzman, bu işaretlerin birlikte görülüp görülmediğini ve çocuğun yaşına göre nerede durduğunu değerlendirir. Okul çağındaki belirtiler için disleksi sayfamıza bakabilirsiniz.

Test günü ve sonuç

O-DİST Testi Nasıl Uygulanır?

Test çocukla birebir yapılır, sonuçları sizinle yüz yüze konuşuruz. Süreç dört adımda ilerler:

1. Önce sizinle çocuğunuzun konuşma gelişimini, anaokulu deneyimini ve ailede okuma güçlüğü öyküsü olup olmadığını konuşuruz. Öğretmenin gözlemleri varsa onları da dinleriz.
2. Uzmanımız çocuğunuzla sakin bir odada, yaşına uygun görevler üzerinden çalışır. Çocuğun okuma bilmesi beklenmez.
3. Uzman, beş alandaki (gelişimsel dil, otomatik patern, kısa süreli bellek, görsel işlemleme, fonolojik farkındalık) performansı çocuğun yaşını göz önünde tutarak puanlar.
4. Son görüşmede bulguları ve önerileri sizinle paylaşır, sorularınızı yanıtlarız.

O-DİST Sonucu Ne Anlatır?

O-DİST sonucu, çocuğun okuma-yazmaya temel olan becerilerinde risk görülüp görülmediğini gösteren bir tarama sonucu ve disleksi tanısı yerine geçmez. Disleksi, özel öğrenme güçlüğü türlerinden biridir. Tanıyı, okuma öğretimi başladıktan sonra çocuk ve ergen psikiyatrisi hekimi koyar; özel eğitime ilişkin eğitsel karar ise Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nin (RAM) değerlendirmesiyle verilir.

Sonuca göre izlenecek yol kabaca şöyle:

• Belirgin bir risk görülmezse gelişimi izlemenizi, evde kelime, ses ve tekerleme oyunlarıyla desteklemenizi öneririz.
• Bazı alanlarda risk görülürse okul öncesi dönemde o becerilere yönelik O-DMP çalışmaları planlanır. Konuşma ve dil tarafında güçlük öne çıkıyorsa ayrıca dil ve konuşma değerlendirmesi önerilebilir.
• Çocuk okula başladığında, birinci sınıfın ilk dönemi bittiği hâlde okuma-yazmadaki zorlanma sürüyorsa özgül öğrenme güçlüğü testi gündeme gelir. Ardından hekim muayenesi, ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) ve RAM'ın eğitsel değerlendirmesi gelir. Bu adımları Ankara disleksi merkezi sayfamızda ayrıntısıyla anlattık.

4 ve 5 yaş

4 Yaşında Öğrenme Güçlüğü Değerlendirmesi

4 yaş, çocukların bilişsel, dil ve motor becerilerinin hızla geliştiği kritik bir dönemdir. Bu yaşta yapılan değerlendirme tanı koymaktan çok gelişimsel becerileri inceler; olası riskleri erken fark etmeye ve çocuğun gelişimini desteklemeye yardımcı olur. Her çocuğun gelişim hızı farklıdır; ancak şu işaretler uzman görüşü gerektirebilir:

• Yaşıtlarına göre belirgin dil gecikmesi
• Eylemleri karıştırma
• Dikkatini oyunda ve etkinlikte sürdürememe
• Temel kavramları öğrenmede güçlük (renkler, şekiller, eşleştirme)
• İnce motor becerilerde zorlanma (kalem tutma, çizgi takibi)
• Yönergeleri anlamada ve uygulamada güçlük

Bu belirtileri gözlemliyorsanız beklemeden uzman desteğine başvurmanız önerilir; 4 yaş, erken müdahale için kaçırılmaması gereken önemli bir fırsattır.

5 Yaşında Öğrenme Güçlüğü Değerlendirmesi

5 yaş, ilkokula başlamadan önce değerlendirme için önemli bir dönemdir; akademik becerilerin, bilişsel, sosyal, dil ve motor gelişimin hızla ilerlemesi gereken kritik bir evredir. Bu yaşta şu durumlar aile ve öğretmenlerin dikkatini çekebilir:

• Dil ediniminde telaffuz sorunları
• Sınırlı kelime dağarcığı
• Sohbet başlatma ve sürdürmede sınırlılık
• Odaklanmada ve dikkati sürdürmede zorlanma
• Kavram becerilerini öğrenmede güçlük (sayı, renk, şekil)
• Kalem tutma, çizgi çalışmaları gibi motor becerilerde zorlanma
• Yönergeleri anlamada ve yorumlamada güçlük
• Uyaklı sözcükleri ayırt edememe

Risk taşıyan bir çocuğu okul öncesinde fark etmek, desteği okuma öğretimiyle aynı anda değil ondan önce başlatma fırsatı verir. Merkezimizde, 5 yaşta fark edilip çalışmaya başlanan çocukların okula başladıklarında çoğu zaman yaşıtlarıyla birlikte ilerleyebildiğini görüyoruz.