Gecikmiş Dil Ve Konuşma

İki yaşında kelime kullanmayan ya da iki kelimeyi birleştirip "anne gel", "mama ver" gibi cümleler kuramayan bir çocuk için değerlendirmeyi ertelememek gerekir. Çocukların ilk kelimelerini genellikle 12–18 ay arasında söylemesi beklenir. Ailede geç konuşan biri olsa bile "babası da geç konuştu, o da konuşur; erkek çocuk zaten geç konuşur" şeklinde düşünülmemelidir; beklemenin uygun olup olmadığını ancak bir değerlendirme gösterir.

Çoğu yakalar, ama hepsi değil. Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği'ne (ASHA) göre geç konuşan çocukların yaklaşık %50–70'i okul öncesi dönemin sonuna ya da okul çağına kadar akranlarına yetişiyor; geri kalanında güçlük sürüyor. Gecikme üç yaşından sonra da devam ediyor ve başka bir durumla açıklanamıyorsa tabloya gelişimsel dil bozukluğu denir. Hangi çocuğun yetişeceği önceden bilinemediği için iki yaş civarında fark edilen gecikmede değerlendirme yaptırmak gerekir.

Telefon, tablet ve televizyon kullanımı dil gecikmesiyle ilişkilendirilen etkenler arasında sayılır, ancak tek açıklama olmayabilir. Genetik yatkınlık, işitme problemleri, zihinsel gelişim geriliği, otizm ve Down sendromu gibi durumlar da geç konuşmanın arkasında olabilir. Ekran süresini azaltıp çocukla karşılıklı konuşma ve oyun zamanını artırmak iyi bir başlangıç. Nedeni anlamak için yine de değerlendirme gerekir.

Olabilir. Geç konuşma tek başına görülebildiği gibi otizm, zihinsel gelişim geriliği ya da epilepsi gibi tanıların bir belirtisi de olabilir. Tanıyı hekim koyar. Dil ve konuşma terapisti gerektiğinde ailenin bir çocuk psikiyatristine başvurmasını önerir. Bilişsel, motor, sosyal ve dil gelişimi birbirini etkilediği için psikolog ve çocuk gelişimcinin gözlemleri de değerlendirmeye katkı sağlar.

Terapist önce ailenin öyküsünü, çocuğun sağlık ve eğitim geçmişini dinler. Ardından çocuğu doğal ortamında gözlemler, sizden onunla evdeki gibi oyun oynamanızı ya da kitap okumanızı isteyebilir. Bunların yanında TEDİL ve TODİL gibi Türkçe için geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmış testler uygulanır. Amaç, çocuğun söyleneni anlama ve kendini ifade etme becerilerinin yaşına uygun olup olmadığını görmek.

RAM raporu olan çocuğun aylık 8 saat bireysel ve/veya 4 saat grup dersi için aileden ücret alınmaz, bedeli Bakanlık öder. Ön görüşme ve servisimiz de ücretsizdir. Terapide resimli kartlar, kitaplar ve oyuncaklarla çocuğun kelime dağarcığı genişletilir, öğrendiği kelimeleri cümlede kullanması hedeflenir. İlerleme için ailenin terapistle iş birliği yapması gerekir. Aile eğitimi ve danışmanlığı ile dil ve konuşma programımız bu süreci destekler.

Anaokulu, akranlarla konuşma fırsatı verdiği için yararlıdır ama 3 yaşında hâlâ cümle kurmayan bir çocukta değerlendirmenin yerine geçmez. “Anaokuluna gidince düzelir sandık, düzelmedi” ailelerden sık duyduğumuz bir cümle. Önce işitme kontrolü ve dil ve konuşma değerlendirmesi yapılması önerilir. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre 36 ayını tamamlayan özel eğitim ihtiyacı olan çocuk için okul öncesi eğitim zorunludur; yani anaokulu ile dil ve konuşma desteği birbirinin alternatifi değildir, birlikte yürür.

Çocuğun kelime kullanımı, cümle kurma, söylenenleri anlama, yönergeleri takip etme ve iletişim kurma becerileri birlikte değerlendirilir. Yaşa uygun dil gelişimi basamakları, olası gecikmelerin fark edilmesine yardımcı olur.

İlk anlamlı kelimeler genellikle bir yaş civarında ortaya çıkar; sonraki dönemde kelime dağarcığı genişler ve kelimeler birleştirilmeye başlanır. Çocukların gelişim hızları farklılık gösterebildiğinden değerlendirmede tek bir yaş ölçütü yerine tüm dil becerileri dikkate alınır.

Bazı çocuklarda dili anlama becerileri, dili ifade etme becerilerinden daha gelişmiş olabilir. İfade edici dildeki güçlüğün nedenini belirlemek için çocuğun kelime dağarcığı, iletişim becerileri ve genel gelişimi değerlendirilmelidir.

Çocuğun yaşı, kullandığı kelime sayısı, yeni kelimeler öğrenme hızı ve kelimeleri iletişim amacıyla kullanma biçimi birlikte ele alınmalıdır. Yaşına göre belirgin sınırlılık varsa değerlendirme alınması önerilir.

Dil gelişiminde bireysel farklılıklar görülebilir; ancak konuşma gecikmesini yalnızca cinsiyetle açıklamak doğru değildir. Gecikme fark edildiğinde çocuğun dil gelişimi değerlendirilmelidir.

Bazı çocuklarda dil becerileri zaman içinde ilerleyebilir. Ancak gecikmenin kendiliğinden düzelip düzelmeyeceğini önceden bilmek mümkün değildir. Erken değerlendirme, çocuğun gereksinimlerinin belirlenmesine ve uygun desteğin planlanmasına yardımcı olur.

Hayır. Dil gelişimindeki gecikme tek başına çocuğun zeka düzeyini göstermez. Gerektiğinde dil, bilişsel, işitsel ve genel gelişim becerileri birlikte değerlendirilir.

İşaret etme ve jest kullanma, iletişimin önemli parçalarıdır. Ancak çocuğun sözel iletişim becerileri yaşına göre sınırlıysa yalnızca jestlerle iletişim kurması yeterli kabul edilmemeli; dil gelişimi değerlendirilmelidir.

İki dillilik tek başına dil gecikmesine neden olmaz. Çocuğun dil becerileri değerlendirilirken her iki dildeki gelişimi, dillerle karşılaşma süresi ve toplam iletişim becerileri dikkate alınmalıdır.

Evet. Dil gelişimi işitmenin yanı sıra farklı gelişimsel ve bireysel etkenlerle de ilişkilidir. İşitmenin normal olması, dil gelişiminde güçlük yaşanmayacağı anlamına gelmez.

Günlük rutinlerde karşılıklı konuşmak, birlikte kitap okumak, oyun oynamak, çocuğun ilgi alanlarını takip etmek ve söylediği ifadeleri genişleterek doğru dil modelleri sunmak dil gelişimini destekleyebilir. Çocuğun iletişim girişimlerine yanıt vermek ve konuşması için baskı yapmadan iletişim fırsatları oluşturmak da önemlidir.

Çocuğun dil gelişiminde yaşıtlarına göre belirgin bir gecikme fark edildiğinde beklemek yerine değerlendirme alınması önerilir. Özellikle çocuğun daha önce kullandığı kelimeleri veya iletişim becerilerini kaybetmesi durumunda gecikmeden uzmana başvurulmalıdır.

Öncelikle çocuğun dili anlama ve kullanma becerileri, iletişim biçimi ve gelişimsel özellikleri değerlendirilir. Ardından çocuğun gereksinimlerine uygun hedefler belirlenerek oyun, günlük yaşam etkinlikleri ve karşılıklı etkileşim temelli çalışmalar planlanır. Aile, sürecin önemli bir parçasıdır.