Artikülasyon Bozukluğu

Türler ve nedenler

Konuşma Sesi Bozukluğunun Türleri ve Nedenleri Nelerdir?

Konuşma sesi bozukluğu nedeni belli olan veya olmayan şekillerde ortaya çıkabilir. Nedeni belli olmayan konuşma ses bozuklukları; artikülasyon ve fonolojik bozukluk, nedeni belli olan konuşma sesi bozuklukları da apraksi, dizartri, yarık damak-dudak (tavşan dudak), işitme kaybına bağlı konuşma sesi bozukluğudur.

Artikülasyon ve Fonolojik Bozukluk

Artikülasyon ve fonolojik bozukluğun nedeni çoğu çocukta bilinmez. Ailede konuşma ya da dil güçlüğü yaşamış biri olması bu çocuklarda sık rastlanan bir durumdur, ama tek başına neden değildir.

Dizartri

Dizartri motor konuşma bozukluğudur: konuşmayı sağlayan kaslar zayıf ya da yavaş çalıştığı için konuşma belirsiz, ağır ya da hızı değişken olabilir. Parkinson ve serebral palsi gibi durumlar dizartriye yol açabilir.

Apraksi

Apraksi, konuşma hareketlerinin planlanmasındaki bir bozukluktur: kişi ne söyleyeceğini bilir ama ağız hareketlerini sıraya koymakta zorlanır, özellikle istendiğinde ya da taklit ederken. Yetişkinlerde inme gibi beyin hasarlarından sonra, çoğu zaman afaziyle birlikte görülür; çocuklarda “çocukluk çağı konuşma apraksisi” olarak ortaya çıkar.

İşitme Kaybına Bağlı Konuşma Bozuklukları

İşitme kaybı olan bireyler sesleri algılamada ve kodlamada yaşadıkları problem nedeniyle konuşma sesi bozukluğu yaşayabilirler.

Yapısal Nedenlere Bağlı Konuşma Bozukluğu

Yapısal nedenlere bağlı konuşma bozukluğu yarık damak-dudak, orofasiyal yarıklar (ağız ve yüzdeki yarıklar) veya cerrahi müdahaleye bağlı oluşan konuşma sesi bozukluklarıdır. Bireye terapi planlanırken kulak burun boğaz, plastik cerrahi, nöroloji vs. gibi hekimlerle iş birliği içerisinde olunması önemlidir.

Değerlendirme

Konuşma Sesi Bozukluğu Nasıl Değerlendirilir?

Aileler genellikle çocuğunun konuşmasının anlaşılır olmaması nedeniyle başvurur. Dil ve konuşma terapisti değerlendirmede;

• Çocuğun sağlık durumu, dil ve konuşmasının gelişimi hakkında bilgi alır.
• Çocuğun doğal konuşmasını gözlemler, çocukla sohbet eder. Bu sırada anlaşılırlık oranını değerlendirir.
• Geçerlik ve güvenirliği kabul edilen testler (AAT, SST) yapar.
• Çocuğun ağız içi yapılarını ve reflekslerini kontrol eder.

İşitme kaybından şüphelenilirse önce işitme testi istenir; çünkü iyi duymayan çocuk sesleri de doğru çıkaramaz. Değerlendirmenin sonunda hangi seslerden başlanacağını, haftada kaç seans önerdiğimizi ve evde neler yapabileceğinizi size anlatırız. Ön değerlendirme ücretsizdir.

Terapi

Konuşma Sesi Bozukluğunda Terapi Nasıl Yapılır?

Konuşma sesi bozukluklarında terapilere bireyin yaşı, hataların çeşidi, eksik konuşma sesleri dikkate alınarak başlanır. Artikülasyon ve fonolojik temelli olan terapi yöntemleri mevcuttur. Terapilerde amaç bireyin konuşma anlaşılırlığını artırmak ve hatalı ürettiği seslerin düzeltilip konuşmaya aktarılmasını sağlamaktır.

Çalışma küçük adımlarla ilerler. Terapist sesi önce tek başına çıkartmayı öğretir; çocuk bunu yapabilince ses anlamsız hecelere, sonra o sesi taşıyan kelimelere, kısa cümlelere, hikâye anlatmaya ve sohbete taşınır. Seanslarda ayna, hedef sesin resimli kartları, oyuncaklar ve hikâyeler kullanılır; çocuk çalıştığını çoğu zaman oyun sanır. Fonolojik bozuklukta ise tek tek ses yerine, çocuğun karıştırdığı ses kuralı üzerinde anlamı değişen kelime çiftleriyle (“kapı–tapı” gibi) çalışılır.

Millî Eğitim Bakanlığı'nın Dil ve Konuşma Bozukluğu Olan Bireyler İçin Destek Eğitim Programı'nda konuşma sesi ayrı bir bölümdür (100 ders saati) ve davranışçı, geleneksel ve fonolojik yaklaşımlar sayılır. RAM raporu olan çocukların ayda 8 saat bireysel ve/veya 4 saat grup dersi Bakanlıkça karşılanır; raporu olmayan ya da ek seans isteyen aileler için ücretli bireysel program da hazırlıyoruz. Motor planlama güçlüğü olan çocuklarda PROMPT ya da K-SLP gibi dokunsal ve görsel ipucu kullanan yaklaşımlar eklenebilir.

Konuşma Sesi Bozukluğu (KSB) Çocuğunuzu Nasıl Etkiler?

Konuşma sesi bozukluğuna sahip çocuklarda temel problem hatalı veya eksik üretimleri nedeniyle konuşmalarının anlaşılmamasıdır. Bunun sonucunda çocukta iletişim becerilerinde kısıtlamalar görülür. Bu çocuklar sosyal ve duygusal gelişimde de zorlanabilir. Konuşması anlaşılmadığı için daha çok sessiz kalmayı tercih edebilir veya hırçınlaşabilir. Konuşma sesi bozukluğuna sahip çocuklar ilkokula başladıklarında okuma-yazma öğrenmede problem yaşayabilir, bu da çocuğun akademik ve özgüven gelişimini olumsuz etkiler.