Kekemelik

Geçer mi?

Kendiliğinden İyileşme ve Kalıcılık Risk Faktörleri Nelerdir?

Okul öncesinde başlayan kekemeliklerin yaklaşık dörtte üçü zamanla geçer. Hangi çocukta geçeceğini önceden bilmek mümkün değil; ama bazı durumlar kekemeliğin kalıcı olma ihtimalini artırır:

• Başlangıç yaşı: Takılmalar üç buçuk yaşından sonra başladıysa.
• Süre: Başlayalı 6–12 aydan fazla olduysa ya da birkaç ay içinde azalma görülmüyorsa.
• Cinsiyet: Erkek çocuklarda kekemelik daha sık sürer.
• Aile öyküsü: Anne, baba ya da kardeşlerden birinde kekemelik varsa ya da olduysa.
• Eşlik eden güçlükler: Çocukta başka bir dil ve konuşma güçlüğü de varsa.

Evdeki aceleci konuşma temposu, yoğun konuşma talepleri ya da stresli dönemler kekemeliğe yol açmaz; yalnız takılmaları geçici olarak artırabilir. Bu maddelerden biri çocuğunuza uyuyorsa beklemek yerine bir değerlendirme yaptırmanız iyi olur.

Kekemelik Ne Sıklıkta Görülür?

Sanıldığından sık görülür: ABD Ulusal Sağırlık ve İletişim Bozuklukları Enstitüsü'ne (NIDCD) göre çocukların yüzde 5–10'u hayatlarının bir döneminde kekeler. Bu dönem birkaç haftadan birkaç yıla kadar sürebilir ve çocukların yaklaşık dörtte üçünde geçer. Yetişkinlerde oran düşer; Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği (ASHA) çocuklukta başlayıp süren kekemeliği yetişkinlerin yaklaşık yüzde 1'inde bildiriyor.

Kekemelik erkek çocuklarda kızlara göre 2–3 kat sık görülür. Kalıcı olan grupta bu fark büyür: kekelemeye devam eden erkeklerin sayısı kızların 3–4 katıdır. Zaman geçtikçe azalmayan takılmalar, değerlendirmeyi ertelememek için bir işarettir.

Terapi

Kekemelikte Terapi Nasıl Yapılır?

İlk görüşmede çocuğunuzu ve sizi dinleriz: takılmalar ne zaman başladı, hangi durumlarda artıyor, çocuk bunun farkında mı? Terapist bir konuşma örneğinde takılan heceleri sayar, eşlik eden gerginliği not eder ve hedefleri size açıkça anlatır.

Okul öncesinde terapinin önemli bir bölümünü siz yürütürsünüz. Terapist, evde her gün kısa bir süre nasıl konuşma oyunu oynayacağınızı ve çocuğunuzun akıcı konuştuğu anları nasıl fark edip söyleyeceğinizi gösterir; seanslarda birlikte ilerlemeyi izleriz. Okul çağında ve yetişkinlikte kişi terapistle doğrudan çalışır: konuşmaya yumuşak başlamayı, hızını ayarlamayı, takıldığı anda gerginliği bırakıp devam etmeyi öğrenir, sonra bunları sınıfta, telefonda, alışverişte dener.

Millî Eğitim Bakanlığı'nın Dil ve Konuşma Bozukluğu Olan Bireyler İçin Destek Eğitim Programı'nda kekemelik ayrı bir bölümdür (45 ders saati); programda akıcılığın şekillendirilmesi, Lidcombe programı ve kekemeliğin değiştirilmesi gibi yaklaşımlar yer alır. RAM raporu olan çocukların ayda 8 saat bireysel ve/veya 4 saat grup dersini Bakanlık karşılar. Konuşma kaygısı belirginse merkezimizdeki psikolog da sürece katılır.

Kekemelik Terapisinden Fayda Görmeyi Neler Etkiler?

Kekemeliği geçiren bir ilaç, ameliyat ya da alternatif tıp uygulaması yok; ABD İlaç Dairesi (FDA) bugüne kadar kekemelik için onaylanmış bir ilaç bildirmedi. “15 günde kekemeliğe son” gibi vaatlerin de bilimsel bir dayanağı bulunmuyor. Kekemelik terapisini dil ve konuşma terapisti, kişiye göre seçtiği ve araştırmalarla desteklenen yöntemlerle verir. Terapiden alınan fayda şu etkenlere göre değişir:

• Kekemeliği olan kişinin terapiye istekli ve gönüllü olması.
• Terapinin mümkün olan en erken zamanda başlaması.
• Kişiye uygun terapi yönteminin seçilmesi.
• Terapist ile kekemeliği olan bireyin iş birliği.
• Çevresel faktörlerin düzenlenmesi ve uygun iletişim ortamının oluşturulması.
• Kekemeliğin şiddetinin az olması.
• Kekemeliği olan bireyin mizaç özellikleri.
• Eşlik eden diğer bozuklukların olmaması (özgül öğrenme güçlüğü, DEHB ve diğer konuşma bozuklukları gibi)
• Kekemeliği olan bireyin kendi konuşma şekline karşı geliştirdiği olumlu veya olumsuz düşünceler.

Yaşa göre terapi

Yaş Gruplarına Göre Terapi Yaklaşımları

Okul Öncesi Dönem (2 - 6 Yaş)

Bu yaşta oyun temelli ve aileyle birlikte yürüyen yaklaşımlar kullanılır. Palin ebeveyn-çocuk etkileşimi (Palin PCI) gibi dolaylı yaklaşımlarda evdeki konuşma ortamı akıcılığı destekleyecek biçimde düzenlenir. Lidcombe programı gibi doğrudan yaklaşımlarda ise terapistin öğrettiği şekilde ebeveyn, çocuğun akıcı konuşmasına evde her gün kısa süreli geri bildirim verir. Hedef, çocuğun konuşmaya karşı olumsuz duygu geliştirmemesidir. Sincan şubemizde Palin PCI eğitimini tamamlamış terapistimiz çalışır.

Bu dönemde terapi, çocuğun ve ailenin ihtiyaçlarına göre hazırlanır. Ebeveyn merkezli ve çocuk merkezli yöntemlerin birlikte kullanılması önemlidir. Doğrudan ya da dolaylı terapiye aile de katıldığında terapinin faydası artar.

Okul Çağı ve Yetişkin Dönemi

Doğrudan (direct) terapi yöntemleri ve konuşma şekillendirme teknikleri kullanılır. Bireyin kendi konuşmasının terapisti olması, kaçınma davranışlarının kırılması, blokların yönetilmesi ve akıcılığın sürdürülmesi amaçlanır.

Okul çağında terapi yalnız takılmalara ve ikincil davranışlara bakmaz; çocuğun dil gelişimi, okulda ve arkadaşları arasında yaşadığı güçlükler, kekemeliğe bağlı duygu ve düşünceleri de ele alınır. Bu yaştaki çocuklar kekelediklerinde karşılarındakinin tepkisinden etkilenir, bu yüzden yalnız akıcı konuşmaya yönelik teknikler yetmez. Ailenin, öğretmenlerin, arkadaşların ve bireyin sosyal çevresinin bilinçlenmesi önemlidir.

Yetişkin kekemelik terapisinde, terapist; bireyin yaşı, sosyal ve akademik kimliği, kişisel özellikleri, iletişimsel amaçları gibi faktörleri belirleyerek bireye özgü, kanıta dayalı terapi uygulamalarını kullanır. Konuşmaya bağlı ortaya çıkan olumsuz duygu ve düşüncelerin değiştirilmesi ve varsa konuşmadan kaçınma davranışı üzerinde çalışılır. Terapide öğrenilen kontrollü akıcılığın terapi dışındaki ortamlara da taşınması amaçlanır; terapi sürecinde ve sonrasında grup terapileri veya aynı durumu yaşayan kişilerle görüşmek de faydalı olabilir.

Kekemelikte Kızılboğa Modeli

Kızılboğa Modeli, kekemeliğe çok boyutlu ve bütüncül yaklaşan kanıt temelli bir terapi modelidir. Sadece yüzeysel akıcılığa odaklanmak yerine bireyin ve ailenin duygusal sağlamlığını artırmayı, exposure uygulamalarını ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ilkelerini merkeze alır. Bireyin konuşma kaygısını yenerek sosyal hayata tam katılımını hedefler.

Merkezimizde bu model, uygulayıcı eğitimini tamamlamış dil ve konuşma terapistlerimizce yürütülür. Programın ayrıntıları için Kekemelik Terapisinde Kızılboğa Modeli sayfamıza bakabilirsiniz.