Akran Zorbalığı

Türler ve özellikler

Akran Zorbalığının Çeşitleri Nelerdir?

Akran zorbalığı psikolojik, sözlü, fiziksel ve siber olmak üzere 4 farklı boyutta karşımıza çıkar.

Psikolojik Zorbalık

Güçlü olan öğrencinin nispeten daha güçsüz olan öğrenci üzerinde baskı kurmasıdır. Karşı tarafı küçük düşürme, oyunlardan ve etkinliklerden dışlama, karşı taraf hakkında dedikodu çıkarma gibi davranışlarla kendini gösterir.

Sözlü Zorbalık

Gözdağı vermek, alay etmek, karşı tarafın kendisine ya da yakınlarına hakaret etmek, incitici sözler söylemek, lakap takmak, korkutmak, küfür etmek gibi davranışlarla kendini gösterir.

Fiziksel Zorbalık

Vurma, itme, saç çekme, ısırma, korkutarak özel eşyalara zarar verme gibi davranışlarla kendini gösterir.

Siber Zorbalık

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte karşımıza çıkan siber zorbalık karşı tarafın hesaplarının şifresini çalma, fotoğraflarının altına kötü yorumlar yazma gibi davranışlarla kendini gösterir.

Zorba Davranışların Özellikleri Nelerdir?

• Zorba davranış hedef alınan kişiye zarar vermek amacıyla yapılır.
• Davranışlar tekrarlayıcı olmaktadır.
• Zorbalığa uğrayan kişinin zorbalık uygulayan kişiyi tahrik etmesine gerek yoktur.
• Zorbalık iki tarafın da olduğu ortak sosyal ortamda gerçekleşir. Akran zorbalığında bu ortam çoğunlukla okuldur.
• Zorbalık uygulayan ve zorbalık uygulanan kişi arasında güç dengesizliği bulunur.

Nedenler ve sessizlik

Akran Zorbalığının Nedenleri Nelerdir?

Akran zorbalığının tek bir nedeni yok. Araştırmalar daha çok zorbalıkla birlikte görülen durumları ortaya koyuyor; aşağıdakileri neden değil, risk olarak okumak gerekir.

Zorbalığın art alandaki nedenlerine geçmeden önce en görünen sebeplerinden olan zorbalık uygulayan ve zorbalığa maruz kalan arasındaki güç dengesizliğinden söz etmek faydalı olacaktır. Zorbalığa maruz kalan kişi zorbalık davranışına karşı etkili bir cevap veremez, tepkisiz kalır. Bu durumda zaten güçlü konumda olan zorbalık uygulayan kişi bu tepkisizlik karşısında davranışlarını sürdürmeye devam eder. Bu da zorbalık davranışlarının uzun süre devam etmesine yol açar.

Okul ortamının nasıl olduğu da zorbalık davranışlarının süreğenliği açısından önemli bir etkendir. Okul ortamı çok katıysa, öğretmenlerin öğrencilerle iletişimi azsa ve öğrencilerinin öğretmenlerle sorunlarını paylaşma şansı düşükse zorbalığa maruz kalan öğrenci durumunu öğretmenleriyle paylaşmakta zorlanacaktır. Bu da zorbalığın açığa çıkmasını geciktirecektir.

Zorbalık davranışı uygulayan çocukların saldırgan davranışlara meyilli olduğu, öfke kontrol becerilerinin işlevsiz olduğundan bahsetmiştik. Burada aile ön plana çıkıyor. Çocuk, sorunlarla nasıl baş edileceğini ilk olarak evde görür. Anne babanın birbirine ya da çocuğa şiddet uyguladığı bir evde çocuk, saldırganlığı bir sorun çözme yolu olarak öğrenebilir. Bunun yanında ebeveynlerin çocuklar üzerinde işlevsiz bir otorite kurması, olumsuz davranışların pekiştirilmesi zorbalık davranışı uygulama ile ilişkili etkenler arasındadır. Zorbalık davranışı uygulayan çocuklar çoğunlukla gücün şiddetten geçtiğini öğrenen, güç dengesizliğinden faydalanarak baskı kurmak isteyen çocuklardır. Bu noktada aile içi ilişkiler, çocuğu dinleyen ve anlayan bir ebeveyn olmak,  çocuğu şiddete değil sağlıklı iletişime yönlendirmek önemlidir.

Zorbalığa maruz kalan çocukların hedef olarak seçilmesinin de bazı nedenleri vardır. Mağdur çocukların genellikle fiziksel açıdan güçsüz, psikolojik açıdan da zorbalığın sonuçlarından daha çok etkilendiği, kırılgan bir yapıları olduğu görülmektedir.

Zorbalığa Maruz Kalan Çocuk Neden Bunu Saklar?

Mağdur çocukların yaşadıkları durumu saklamalarının başlıca nedenleri arasında zorbalık uygulayan çocuğun davranışlarını artıracağından ve kendisini cezalandıracağından korkması gösterilebilir. Bu çocuklar genellikle onlara yardım edecek birinin bulunmadığını düşünürler. Ebeveynleri ile yakın ilişkileri olmayabilir bu sebeple de onların kendisini anlamayacağını düşünebilirler. Aynı zamanda zorbalığa maruz kalan çocuklar bu açığa çıktığı zaman güçsüzlüklerinin ortaya çıkacağını ve kendisiyle dalga geçileceğini düşündükleri için de bu konu hakkında konuşmamayı tercih edebilirler.

Zorbalığı Nasıl Açığa Çıkarabiliriz?

Burada sorumluluğun büyük çoğunluğu okul yönetimine ve öğretmenlere düşmektedir. Öncelikle yapılması gereken şey öğrencileri iyi gözlemlemek ve risk durumlarını tespit etmek olacaktır.

Zorbalığı uygulayan da, zorbalığa maruz kalan da ve bu duruma şahit olan da belirli sebeplerden dolayı bu konu hakkında konuşmamayı tercih etmektedir. Bu sebeple belirli periyotlarla çocuklardan anonim olarak veri toplamak faydalı olacaktır.

Aileler de çocuklarıyla düzenli olarak okulda neler yaptıkları, arkadaşlarıyla neler yaptıkları, okulla ilgili problemleri hakkında kabullenici ve anlayışlı bir şekilde konuşmalıdır. Ebeveynler çocuğa onu anladıklarını gösterir ve daima yanında olacaklarına dair çocuklarına güven verirlerse çocuklar yaşadıkları olumsuzlukları ebeveynleriyle paylaşma konusunda daha istekli olacaklardır.

Ailelere öneriler

Aileler Akran Zorbalığına Maruz Kalan Çocuklarına Nasıl Yaklaşmalı?

Akran zorbalığına maruz kalan çocuklar bu durumla tek başlarına başa çıkmaları gerektiğini düşünmektedir. Bu düşüncenin önüne geçebilmek için ailelere büyük sorumluluk düşmektedir.

Aileler çocuklarında akran zorbalığına uğradıklarına dair davranışlar ve söylemler gözlemlerlerse bunu ciddiye almalıdır. “Çocuktur, olur böyle şeyler” diye düşünerek sorunu görmezden gelmek yapılabilecek en büyük hatalardan biridir. Çocuk ile iletişim sorgulayıcı ve suçlayıcı bir tavırda olmamalıdır. İletişim tamamen çocuğu anlamak, olan biteni dinlemek üzerine olmalıdır.

Çocuğun akran zorbalığına maruz kaldığını fark ettikten sonra okulla iletişime geçmek faydalı olacaktır. Okul yönetimi ve öğretmenler ile bu durum için nasıl bir çözüm yoluna gidileceğine yönelik ortak bir karar alınmalıdır. Aynı zamanda çocuğun durumu görmezden gelmesi, zorbalık olayı olurken tepkisiz kalması daha büyük bir psikolojik çöküşe sebep olmaktadır. Bu noktada mağdur çocuğun zorbalık esnasında zorbalık davranışı uygulayan çocuğa nasıl bir tepki vermesi gerektiğine yönelik eğitimler vermek, rol canlandırmaları yapmak etkili olacaktır.

Zorbalığa maruz kalan çocuklar genellikle özgüveni düşük olan çocuklardır. Çocuğun hem okul içerisinde hem de okul dışarısında özgüvenini geliştirecek faaliyetlere katılmasını sağlamak ve bunun için öğretmenlerini de teşvik etmek faydalı olacaktır.

Zorbalık Davranışları Uygulayan Çocuğa Aileler Nasıl Yaklaşmalıdır?

Çocuğun ev içerisindeki davranışları diğer ortamlardaki davranışları için de ailelere ipucu vermektedir. Ne yazık ki zorbalık davranışları uygulayan çocukların aileleri çocuklarıyla iletişimi az olan aileler olduğu için bunu fark etmeleri zor olmaktadır. Ailelerin bu durumu fark etmesi genellikle okuldan veya çocuğun zorbalık davranışları uyguladığı çocuktan gelen şikayetler doğrultusunda olmaktadır.

Çocuğun zorbalık davranışları uygulayan bir çocuk olduğu fark edildiğinde öncelikli olarak yapılması gereken sakinliği korumak olacaktır. Çocukla kurulan iletişim cezalandırıcı, suçlayıcı ve sorgulayıcı bir şekilde olmamalıdır. Çocuğu reddeden bir yaklaşım değil kabullenen bir yaklaşımda bulunulmalıdır. Çocuğu bu davranışlara iten sebepleri anlamaya çalışılmalıdır. Bu süreçte yapılacak değişimler bütün aileyi kapsayacak şekilde olması gerekebilir. Ebeveynlerin hem çocuklarla olan iletişimi hem de birbirleri ile olan iletişiminde bir değişime gitmesi gerekebilir. Bu değişimde ilk yapılacak şey aile içinde şiddet durumu varsa bunu ortadan kaldırmak olacaktır. Bu noktada hem çocuk için hem de ebeveynler için profesyonel yardıma başvurmak etkili olacaktır.