Özel Eğitimde Kaynaştırma

Kaynaştırma nedir

Kaynaştırma; özel öğrenme güçlüğü (disleksi, diskalkuli, disgrafi, dispraksi), otizm, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, görme, işitme ya da ortopedik yetersizliği, dil ve konuşma bozukluğu olan çocukların yaşıtlarıyla aynı okulda, aynı kademede eğitim almasıdır. Mevzuattaki adı “kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim”dir: özel eğitime ihtiyacı olan öğrenci, destek eğitim hizmetleriyle birlikte akranlarıyla aynı sınıfta tam zamanlı ya da özel eğitim sınıfında yarı zamanlı okur. Amaç hem özel gereksinimli çocuğun akranlarıyla ilişki kurması hem de sınıf arkadaşlarının farklılıklara saygı duymayı öğrenmesidir. Böyle bir eğitim ortamının oluşması için kaynaştırma öğrencisi ile ilgili herkesin iş birliği içinde olması çocuğun okula ve arkadaşlarına uyum sağlaması açısından önemlidir.

Öğretmenin eğitim ortamını tüm sınıfın birbirini kabul edecek birbirlerine saygı duyacak şekilde düzenlemesi gerekir. Ortamı sosyal kabul çerçevesine göre düzenlemek için çocukların düzeylerine göre oyunlar, konferanslar, toplu etkinlik çalışmaları düzenlenmelidir. Çocuk sınıfta kabul gördüğünü hissetmezse kendini sınıfın bir parçası olarak görmez ve sosyal iletişim problemleri baş gösterir. Kendini bir yere ait hissetmeyen çocuğun öğrenme motivasyonu da o denli etkilenerek düşecektir. Çocuğun hem akademik ilerlemesi hem de sosyal bir birey olması için çevre tarafından kabulünün sağlanması oldukça önemlidir. Kabul edildiğini bilen çocuk ise arkadaşları ile uyum içinde olur, sevildiğini hisseder ve mutlu birey olur. Kaynaştırma, tipik gelişen çocuklar için de değerlidir. Farklı gelişim özelliklerine sahip kişilerin de olabileceğini, onlarla iyi ilişkiler kurabileceklerini, saygı duymayı ve göstermeyi öğreneceklerdir. Kaynaştırma uygulamaları sadece öğrencilere değil öğretmenlere de büyük katkılar sağlar. Öğretmenlerin BEP uygulamalarında kendilerini geliştirmelerini, özgün farklı materyal geliştirme becerilerinde artışı, sabırlı olmalarını sağlar. Kısacası kaynaştırma, özel gereksinimli çocuk ve çevresi için yararı çok olan bir süreçtir.

Kaynaştırma bol yararları olan bir sistem olmasına karşın aile, okul, öğretmen denkleminin sağlam kurulmaması durumunda amaçlara ulaşılması güçleşir. Aile, okul ve öğretmenlerin iş birliği halinde olması, çocuğun tüm değişimlerini gözlemlemeleri, uygulanacak eğitimin ve atılacak adımların takip edilmesi oldukça önemlidir. Öğretmen gelişmelerden aileyi haberdar etmeli, okulda yapılan etkinliklerin daha kalıcı olması için evde de yapması gereken uygulamaların nasıl olması gerektiğini aileye anlatması ve takibini sağlaması gerekir. Böylece programlı bir ilerleyiş ve iş birliği olduğu sürece eğitim amaçlanan hedeflere ulaşacaktır.

Sınıf düzeni ve BEP

Kaynaştırma Uygulanan Sınıflarda Eğitim Nasıl Düzenlenmeli?

Kaynaştırma eğitiminin yapı taşlarından biri, çocuğun yetersizlik türüne ve gelişim düzeyine göre iyi planlanmış bir eğitim programı oluşturmaktır. Bu program her kaynaştırma öğrencisi için özel olarak hazırlanır. Bu nedenle “ bireyselleştirilmiş eğitim programı” ismini almaktadır. Bu program biricik yani kişiye özeldir, başka bir çocuk için uygulanamaz. Her kaynaştırma öğrencisine aynı BEP uygulandığı takdirde aile, okul ve öğretmen iş birliği ne kadar iyi olursa olsun uygulanan eğitim yeterli seviyede başarıya ulaşamaz. Çünkü program içeriği çocuğun yetersizliğine, gelişim düzeyine, önceliklerine ve ilgilerine uygun olmayacaktır. Bu sebeple görünüşte bir program uygulanıyor gibi görünse de çocuk bu programla bir gelişim gösteremeyecek ve program başarısızlığa ulaşacaktır.

BEP Hazırlama ve Uygulama Süreci Nasıl Olmalı?

Kaynaştırma yoluyla eğitim yapılan her okulda BEP geliştirme birimi kurulması zorunludur. Birime müdür ya da müdürün yetki verdiği yardımcısı başkanlık eder; diğer üyeler rehberlik öğretmeni, öğrencinin sınıf öğretmeni, derslerine giren alan öğretmenleri, veli ve öğrencinin kendisidir. BEP geliştirme birimi; öğrencinin yetersizliği, gelişim özellikleri, ihtiyaçları gibi etmenleri dikkate alarak bireyselleştirilmiş eğitim programını hazırlar. Programda öğrenciye özel uzun ve kısa dönemli amaçlar oluşturulur.

Sonrasında bu amaçlara uygun öğretim yöntemi belirlenir ve seçilen yöntemi destekler nitelikte materyaller geliştirilir.

Programın kolay uygulanabilmesi açısından programda yer alan ifadeler açık ve anlaşılır olmalıdır, hedefler gerçekçi olmalı, çocuğun gerçekleştiremeyeceği kazanımlar programda yer almamalıdır. Hedeflerin gerçekten uzak olması çocukta başarısızlık duygusu ile kaygı seviyesini artırır. Bununla birlikte öğrencide öğrenmeye karşı isteksizlik kendini gösterir. Bu da kaynaştırma uygulaması ve bireyselleştirilmiş eğitim programının nihai amaçlarına ters düşerek bireyi kazanmaktan öte kaybetmeye neden olacaktır.

Kaynaştırma öğrencisine uygun olarak hazırlanmış bireyselleştirilmiş eğitim programını uygularken bu programa bağlı kalınmalı, eğer programın herhangi bir kısmında başarı gözlenmezse program gözden geçirilmeli ve başarısız olan yerler çocuğa uygun olacak şekilde tekrar düzenlenmelidir. Bu şekilde uygun bir BEP programına ulaşılmış olunur. Programlardaki öncelikli amaç öğrencinin gelişimini olabildiğince ileri götürmek ve toplumsal hayata uyumunu sağlamaktır.